احیای فرهنگ دفاع مقدس مشارکت همگانی را میطلبد
آزاده سرافراز جانباز دکتر مفید اسماعیلی یکی از پژوهشگران و روزنامهنگارانی است که هنوز با بیش از سه دهه سابقه در این عرصه، مشغول قلمفرسایی بوده و اکنون نیز در کنار یابندگان و جویندگان فرهنگ دفاع مقدس مشغول کشف و جمعآوری تاریخ این حوزه است؛ در گپوگفتی کوتاه با او، نظرش را درخصوص چند سؤال متداول جویا شدیم.
چرا باید یاد شهدا و دفاع مقدس همواره برای مردم زنده نگه داشته شود؟
همانطور که مستحضرید کشور صدام با همیاری و مساعدت کشورهای زیادی جنگ را با ارتش ۱۲ لشکری شروع کرد و با ۵۲ لشکر آن را خاتمه داد، بعثیها با قویترین ضرابخانههای شیمیایی و میکروبی بیشترین تهاجم را در اوایل جنگ بر کشور ما تحمیل کردند و این در صورتی بود که انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) تازه شکل گرفته بود و در این زمان ما هنوز ارتش منسجمی نداشتیم، اینجا بود که نیروهای مردمی ما در قالب بسیج که تازه تأسیس شده بود، بدون استراتژی سازمانیافته با رهبری خردمندانه حضرت امام(ره) و عنایت به خداوند متعال با کمترین امکانات، هشت سال مردانه در مقابل این رژیم تا بن دندان مسلح ایستادگی کردند و دشمن را از خاک میهن اسلامیمان بیرون راندند.
جالب دیدم در این مورد به خطبه ۵۶ نهجالبلاغه اشارهای داشته باشم که مروری دارد بر خاطرات مبارزات دوران پیامبر(ص) در جنگ صفین: «پس آنگاه که خدا، راستی و اخلاص مرا دید، خواری و ذلت را بر دشمنان ما نازل و پیروزی را بر ما عنایت فرمود تا آنجا که اسلام استحکام یافته و فراگیر شد».
با توجه به این تفاسیر لازم به ذکر است که دفاع هشتساله ما محل تجلی فضیلتهای انسانی بوده و بدینسبب است که باید این رویداد را گرامی و این فرهنگ الهی و انسانی را در جامعه گسترش داده و این ارزشها را به عموم جامعه و نسلهای بعدی انتقال دهیم.
چه برنامههایی برای مانایی این حماسه بیبدیل وجود دارد؟
دوران دفاع مقدس نوعی روابط اجتماعی جدید را بهوجود آورده است که منجر به نوعی پیروزی در جامعه شد، به صورتی که توانسته با موفقیت آن دوران را با عزت و سربلندی پشت سر گذارد، لذا این روابط اجتماعی نام فرهنگ دفاع مقدس یا فرهنگ ایثار و شهادت را به خود اختصاص داده است که پس از آن دوران، هرگاه جامعه به سمت این فرهنگ گام برداشت، توانست نسبتاً صاحب موفقیتهایی که از آن جمله میتوان به توفیقاتی را که در کسب دانش هستهای آن هم به شکل بومی و دستیابی به شاخصهای توسعه از قبیل سدسازی و ... است، اشاره داشت.
این حماسه یک فرهنگ و متعلق به آحاد جامعه اعم از مردم و سیستم حکومتی به طور عام است، بنابراین برای ماندگاری آن هم باید دست به دست هم داده تا این امر تحقق یابد.
چند سالی است که مرکز حفظ آثار سپاه و ادارهکل حفظ آثار درصدد جمعآوری آثار بهجامانده از آن دوران است و در مرحله بعدی آثار جمعآوری به آثار ماندگار قابل بهرهگیری مخاطبان تبدیل میشود که مسؤولیت این امر نیز به عهده هنرمندان، نویسندگان و اصحاب رسانه است.
زمان باعث از بین رفتن خاطرات میشود، درخصوص جمعآوری خاطرات رزمندگان چه راهکارهایی وجود دارد؟
همانطور که اشاره شد این فرهنگ متعلق به آحاد جامعه است لذا در این اقدام، مشارکت همگان امری ضروری است، جمعآوری اطلاعات در صورتی امکانپذیر خواهد بود که اثرگذاران در دسترس باشند و از آنجایی که دفاع مقدس با مشارکت عموم مردم اعم از نیروهای مسلح، کارکنان دولت و نیروهای مردمی انجام میپذیرفت، خود نشانگر سطح پراکندگی اثرگذاران آن است که به دو بخش تقسیم میشود:
یکی اثرگذاران سازمانی یعنی نیروهای مسلح و سازمانهای دولتی که مشخص هستند و در دسترس، که در این زمینه هر سازمان بهطور مستقل اقدام به جمعآوری آثار سازمانی خود کرده است که در اختیار آنها موجود و قابل بهرهگیری برای علاقهمندان است، اما بخش دیگر مربوط میشود به اثر گذاری فردی که در این بخش به تناسب نوع بهکارگیری، پراکندگی وجود دارد.
به عبارتی آثار در اختیار افراد یعنی آحاد جامعه که در دفاع اثرگذار بودهاند، قرار دارد که حالا در سطح جامعه پراکنده هستند، در این بخش باید کار زیادی انجام شود و مشارکت همگان را میطلبد تا این اقدام به نحو احسن صورت گیرد، به عبارتی مشارکت یگانها و سازمانهای بهکارگیرنده و خود افراد که علاقهمند به این کار باشند و هم دستگاههای دولتی که این تسهیلات را فراهم کنند را میطلبد.
از اقدامات این بخش میتوان پروژه تاریخ شفاهی و جغرافیای وقایع انقلاب و دفاع مقدس را بر شمرد که توجه خاصی نسبت به خاطرات و اماکنی که در آن وقایع رخ داد، دارد.
یکی از نگرانیهایی که در محافل ادبی و هنری همیشه شنیده میشود این است که ما در بخش ادبیات مقاومت تاکنون نتوانستهایم یک اثر در خور توجهی را تولید کنیم، نویسندگان، مقصر را متولیان امور میدانند، نظر شما چیست؟
تولید اثر ادبی و هنری یک فرایند است عوامل و عناصر مهمی دست به دست هم میدهند تا یک اثر خلق شود پیشآگاهی، احاطه به فن، آشنایی با پدیدهای که اثر حول محور آن بهوجود آید، وضعیت عمومی ادبیات و هنر، توجه و عدم توجه به مقوله فرهنگ، آثار دفاع مقدس نیز از این قانون مستثنی نیست، در طول سالهای گذشته فعالیتهای زیادی در این خصوص انجام شده، اما عدم آشنایی مسؤولان به مقوله خلق ادبی و هنری و بعضاً ناآشنایی نویسندگان و هنرمندان دست به دست هم داده و وضعیت فعلی را بهوجود آورده است.
در طول دوران دفاع مقدس تنها یک لشکر، لشکر ویژه شد و آن لشکر، لشکری نبود بهجزء «لشکر ویژه ۲۵ کربلا»